Meer Geestelijke Zorg

dromen
barsten
woorden
passie


Spandrel

Een spandrel (in het Nederlands zwik genaamd) is een van oorsprong architectonische term voor de ruimte die overblijft wanneer een boog wordt gemaakt (zie wikipedia). "Toen Richard Lewontin en Stephen Jay Gould die zwikken (in de kathedraal van San Marco in Venetië) bewonderden, ging hun een licht op: in de architectuur komen dingen voor die niet gepland zijn maar die je niet kunt vermijden. Zou het in de biologie niet net zo kunnen zijn? Zou dit niet de sleutel kunnen zijn tot het antwoord op de vraag waarom de natuur zo'n ongelooflijke variatie aan vormen kent? Een gen transporteert nuttige informatie - dus de ronde boog - en en passant levert het er ook een of meer zwikken bij. De twee biologen bedachten een nieuwe vakterm. Gould en Lewontin noemden biologische eigenschappen, vaardigheden of kenmerken die niet levensnoodzakelijk zijn spandrels.

Lewontin en Gould gebruikten dat begrip niet alleen voor onnodige organen of functieloze opsmuk in de natuur, ze pasten het ook toe op de mens. Hun belangrijkste voorbeeld is de religiositeit. Het is erg moeilijk een evolutionair voordeel te zien in het feit dat iemand in God gelooft. Maar vanaf een bepaald niveau van intelligentie en sensibiliteit waren mensen blijkbaar tot prestaties in staat die ze vermoedelijk helemaal niet nodig hadden." (Precht 2009, p148-149)

Dit beeld, dat Precht schetst van de gedachten van Lewontin en Gould, geeft goed weer hoe reductionistisch er gedacht wordt. Alles wordt vanuit het standpunt van de biologie bekeken. Precht zelf is daar geen voorstander van, hij zegt: "Cultuur is de voortzetting van de biologie, en wel met zulke ander middelen, dat je die niet meer kunt reduceren tot biologische 'strategiën', of je moet de mensheid als 'gedegenereerd' beschouwen. Een terugblik naar het verleden, dat vier miljoen jaren terug ligt, verklaart niet de huidige mens en zijn gedrag. Die terugblik is kortzichtigheid die als visie wordt verkocht." Ik kan het niet anders dan eens zijn met Precht in dit opzicht. Biologie verklaart niet alles, de biologische eigenschappen die niet levensnoodzakelijk zijn (de spandrels) hebben heel wat in de melk te brokkelen, die bepalen in belangrijke mate wat we denken en geloven, waarop we vertrouwen en hoe we oordelen. De op ons overgebrachte cultuur bepaalt onze kijk op het leven.

Naar boven

Laatst gewijzigd: 20-Mar-2011